آنــا حـاقـــلار                                     

هر اینسانین منلی یی (شخصییتی)، شرفی، حـئیثـییتی موحترم و ال وورولمازدیر. آذربایجان دوولت و اوکومتی نین وظیفه سی اونا ائحتیرام قویوب، بوتون الینده اولان ایمکانلاردان یارارلانیب اونو قوروماقدیر                            .

۱)

آذربـایـجان دوولت و میللتی اینسان حاقلارینی قوروماغی، بو حاقلارین توخونولمازلیغینی اساس پرنسیب اولاراق قبول ائدیر،اینسان حاقلارینی باریشی،عدالتی بوتون اینسان توپلوملاری نین آنا پایاداشی کیمی تانیر          .

 ۲)

آذربایجانین حاکمییت و قانون وئریجی لیک قوروملاری(اورقانلاری)    آدی کئچه ن قایدالارا صادیق قالاراق، هرهانسی بیر یوللا اونلاری قیسیتلاماغی، یوخ ائتمه یی رد ائدیر                                                                                .

 ۳)

هر کس آزاددیر.اوز منلی یی(شخصییتی) ایسته دییی کیمی تکمیلشدیره بیله ر.بیر صورتده کی اونون آزادلیغی باشقالاری نین آزادلیغینی زه ده له مه سین . ائله جه ده آنایاسا دوزه نینه (نیظامینا) و عنعنه وی قایدا ـ قرارلارینا قارشی( ضید)اولماسین                                                                            . 

۱)

هرکسین یاشاماق حاقی واردیر.هئچ بیر کسه روحی و جیسمانی ضره ر وورماق اولماز. شیکنجه ائدیلمه ز.اینسانلارین آزادلیغی ال وورولمازدیر.بو حاقلارا قانونا دایاناراق ال وورولا بیلمه ز                                                         .

 ۲)

بوتون اینسانلار قانون قارشی سیندا برابردیر.

۱) 

قادینلار(خانیملارـ آروادلار) هر ساحه ده کیشیلرله عین حاقلارا مالیکدیرلر.       .

 ۲)

هئچ بیر نفرین جینسییتینه، سویونا،دینینه، گلدییی یئره، وطنینه، عقیده ـ دوشونجه سینه و دونیا گوروشونه گوره آیری ـ سئچگینلی یه معروض قالمامالی، حاقلارینا تجاووز  ائدیلمه مه لیدیر، یاخود ترجیح ـ امتیازقویولمامالی                                                                                             دیر.

 ۳)

عقیده ،ویجدان آزادلیغی،دین و دونیا گوروشو آزادلیغی ال وورولمازدیر.

۱)

دینی مراسیملرین  انایاسا چرچیوه سینده موزاحمتسیز کئچیریلمه سینه ایمکان ساغلانیلیر                                                                                 .

  ۲)

دین سیاستدن آیری دیر، بیرـ بیرینه قاریشدیریلا بیلمه ز.                             

  ۳)

باریش دوورونده کیمسه نی اونون ویجانی علئیهینه اولاراق سیلاحلی عسکرلی یی نین ده وامی اوچون ( عسکرلی یین ایلک اویره نیم دوورو خاریج) مجبور ائدیله بیلمه ز. بونو اولکه نین عمومی یاسالاری عیارلار                            . 

 ۴)

هرکس اوز فیکرینی سوزده، یازیلی و تصویر شکلینده یهدئمه یه، یایماغا ، عمومی قایناقلاردان مانهه سیز  اولاراق بیلگی (معلومات) آلیب ـ وئرمه حاقی واردیر.مطبوعات آزاددیر. رادییو ـ تئلویزییون، فیلم و بیلگی سایار واسیطه سیله مخبرلیک آزادلیغی قارانتی ائدیلیر.یوخلاما( سانسور)یوخدور                              

۱)

 اینجه صنعت، بیلیم(علم)،آراشدیرما و اویره نمک آزاددیر. بو اویره نمک آنایاسیا وهالی قالماغی معاف سایمیر

 ۲)

  بو حاقلار و اونلارین محدودلاشدیریلماسی چرچیوه سینی آذربایجان عمومی یاسالاری( قانونلاری) گوستریر.بو باره ده قانونی قرارنامه لر کئچه رلی لیییو اینسانلارین کیملی یینی( شخصییتی نی)، غرورونو، ائله جه ده اولکه نین دئموکراتیک حقوق دوولتینی، ایداره سیستئمینی ، قانون اوستونلویونو و حقوقی دئموکراتیک دوزه نی قوروماق اوچوندور.                                                   

  ۳)

ائولی لیک و عائله نین قورونماسی آذربایجان دوولت نیظامیندا بویوک یئر توتور.

۱)

چوجوقلارین تعلیم ـ تربیه سی آنا ـ آتانین طبیعی حاقیدیر. حتا بو اونلار اوچون بیر وظیفه ساییلیر.اونلارین بو وظیفه لری نین ایجراـ سینی عمومی دوولت تشکیلاتی کونترول ائدیر                                                                  .

 ۲)

 اونلارین تعلیم ـ تربیه ائتمه ایستکلرینه قارشی ، اوشاقلاری یالنیز بیر یاسا گره یینجه  عائله دن اوزاقلاشدیرماق مومکوندور. بیر عائله اوز چوجوغونون تعلیم ـ تربیه سینی رد ائدیب، یاخود باشقا سببلره گوره بو باره ده ائحمالکارلیق تهلوکه سی وارسا، چوجوق عائله دن اوزاقلاشدیریلیر                                     .  .

 ۳)

هربیر آنانین توپلومدان یاردیم و اونو قوروما ایدعاسی واردیر.                         

 ۴)

دوولت مشروع اولمایان چوجوقلارین روحی و جیسمانی گلیشمه لری نین ، توپلومدا(ایجتماعدا) یئرلری نین مشروع اولان چوجوق ـ لاردان فرقیلنمه مه سینه چالیشیر                                                                            .

 ۵

بوتون معاریف و مکتب سیستئمی دولتین کونترولو آلتیندادیر.                        

 ۱)

ایجباری اویره نیم ـ مکتب دوورو  دوققوز ایلدیر.                                                     

 ۲)

بوتون مکتبلرده دین درسی بیر درس ساییلیر. بو درسلرده ایشتیراک ائدیبـ ائتمه مک حاقدا عائله و اویرنجیلر اوزلری قرار وئره رلر. دینه باغلی لیغی اولمایان مکتبلرده بو درس ساعاتی یوخدور  

  ۳)

بیری نین راضی لیغی اولمادان اونو هئچ بیر دینی درسه زورلاماق اولماز. ائله جه ده بیر اویره تیجی(معلیمی) نی  راضیلیغی اولمادان بو درسی دئمه یه مجبور ائتمک اولماز                                                                                .

 ۴)

دولته عایید اولمایان خصوصی مکتبلرین و بیلیم اوجاقلاری نین آچیلماسینا بیر صورتده ایجازه وئریلیرکی، اورادا اولان تعلیم ـ تربیه سیستئمی ، دوولت تعلیم و تربیه سیستئمیندن فارقیلی ، یاخود  آشاغی سوییه ده  اولماییب، عکسینه دوولت سیستئمی نین داها گلیشدیریب ، تکمیللشدیریلمه سینه یاردیمجی اولسون                                                                                   

 ۵)

تزه بیر مکتبین آچیلماسینا او زامان ایجازه وئریلیرکی ،اورانین ایداره ، تعلیم ـ تربیه یه سیستئمی قبول ائدیلمیش بللی بیر پئدوقوژیک خصوصییته مالیک اولسون بونا گولتور ناظیرلییی ایجازه وئریر

 ۶)

خصوصی مکتب آچیلاحاق یئرده عمومی دوولت مکتبی اولمامالیدیر.               

 ۷)

دینی مکتب لرین آچیلماسی اوچون ناظیرلی یین ایجازه سی گره ـ کیر. بورادا اویره تیم آنایاسانین ۴ ـ نجو ماده سی نین ۳ـ نجو بندینه موغاییر اولمامالیدیر. بوراداکی درس پروگراملاری ناظیرلیک گونترولوـ ندادیر. بو حاقدا ناظیرلیک اوقاف و دین مرکزی نین گوروشونوده اوـ یره نمه لیدیر

 ۸)

بوتون آذربایجانلیلارین قاباقجا  بیلدیرمه دن ( خبر وئرمه ده ن) باریشجیل و سیلاحسیز ییغینجاق کئچیرمه حاقلاری واردیر

۱)

آچیق هاوا توپلانتیلاری ، یورویوش و میتینگ لر ایجازه یه تابع دیر.                    

  ۲)

آچیق هاوا ییغینجاق و توپلانما حاقی بیر یاسا(قانون) گره یینجه ، یاخود بیر یاسایا دایاناراق قیسیتلانا( محدودلاشا)بیله ر

 ۳)

هربیر آذربایجانلی نین بیرلیک(جمعیت) قورما قورولوش و تشکیلات یاراتما حاقی واردیر

۱)

 بو قورولوشلار و جمعیتلر اولکه نین آنا یاساسینا، اونون اون گوردویو دئموکراتیک دوزه نه( ایداره سیستئمینه) و دئموکراتیک حقوق دوولتینه قارشی( موغاییرـ ضید)اولمامالیدیر، خالقلار آراسی دوشمنچیلیی تبلیغ ائتمه مه لیدیر            .

 ۲)

 ایقتیصادی و باشقا مسلک گوروپلارینا باغلی مسئله لرله علاقه دار بیرلیک و جمعیتلرین یارادیلماسی آزاددیر. آنجاق بو فعالییتلر آنایاسا مادده لرینه ، بو مادده لرده قئید ائدیله ن حاقلارا قارشی اولمامالی دیر. بو قورولوشلارین چالیشمالاری اولکه نین ایقتیصادی چیخارلاری نین علئیهینه، ایشچی و ایش وئره نلرین یاسالاری چرچیوه سینده اولان موناسیبتلرینی پوزمامالی، قارشی دورمایا گتیریب چیخارماـ مالیدیر                                                         .

 ۳)

مکتوب، پوستا، تئلسیزلرین (تئگراف، ایله تگن"فاکس" ) تئلئفون گیزلیلیی ال وورولمازدیر

۱)

بو یاسالارین محدودلاشدیریلماسی بیر قانون گره یینجه مومکوندور.بو قیسیتلاما آنجاق اولکه ده آزادلیغا دایانان دئموکراتیک حقوق دوزه نینی( نیظامینی) اولکه نین بوتولویونو و بیرلیینی،خانلیقلارین(ویلایتلرین) وارلیغینی قوروماق اوچوندور . یاسانین قبول ائدیلمه سینده ، خبرسیز اولاراق اوندان ضره ر گوره نلری، یاسالار چرچیوه سینده ، میللت وکیللری واسیطه سیله  اون گورولن تشکیلات و یاردیمجی قوروملار ین امتحان و یوخلاما ایمکانلاری اولمالیدیر                   

 ۲)

آذربایجانلیلار بوتون آذربایجاندا آزاد گه زیب ـ دولاشما ویاشاما حاقینا مالیکدیرلر.

 ۱)

بو یالنیز بیر یاسا و یاخود یاسا گره یینجه قیسیتلانا بیله ر. بو بللی بیربولگه ده یاشاماق اوچون آنا ائحتیاج شرطلرین وار اولماماسی توپلومون اکثریتی نین زورلوغا دوشمه سی نین ، یاخود بئله بیر دورومون" وضعییت ین" یارانماسی نین قاباغینی آلماق اوچوندور. مووجود آزادلیغا دایانان دئموکراتیک حقوق دوزه ننی قوروماق ، بوتوولویونه،  خانلیقلارینا(ایالت و ویلایتلرینه) ائحتمالی ضره ر وورولماسی نین قارشی سینی آلماق، طبیعی دوغا قضالاری نین(زلزله، سئل و...) یاخود دوشونولمه میش بیر اولقو(ادیثه)نون باش وئردییی تقدیرده گنجلری ـ اوزونو مودافعه دن عاجیز اولانلاری قوروماق، هرهانسی قانونسوزلوغا مانع چیلیک یاراتماق اوچون نظرده توتولور                                                   .

 ۲)

هربیر آذربایجانلی نین آزادجاسینا ایسته دییی ایشی ، مسلکی و ایش یئرینی  سئچمه حاقی واردیر. مسلک ایجراسی قانون و یا بیر قانون گره یینجه عیارلایا بیله ر

۱)

 کیمسه (هئچ کسی) نی ایجبارلا بیر ایشه زورلاماق اولماز، بیر صورتده کی، او ایش عمومون آساییشی اوچون اونون مسلکی وظیفه سیدیر

 ۲)

قئید ائدیله ن آزادلیغین قالدیریلماسی و مجبوری ایش آنجاق بیر محکمه قراریایله مومکونور                                                                                   .   

  ۳)

هر بیر آذربایجانلی قیز و اوغلان 18 ـ یاشینا چاتدیقدان سونرا آذربایجان اوردوسوندا ، آذربایجان سرحدلری نین قورونماسیندا و قره یخه بیلیکلرینده وظیفه گورمه لیدیر                                                                        .

۱)

باریش زامانی اوردودا خیدمت ائتمک ایسته مه ینلر عسگری تعلیماتدان سونرا قره یخه پالتاریندا خئیرییه ایشلرینده وظیفه لندیریلیرلر. قره یخه لیک خیدمت زامانی عسگرلیک زامانی قده ردیر.عکسی تقدیرده قرار وئرمه لیدیر. عسگرلیک و سرحد قورویوجولوغو دوورونو عوض ائده جک مسلک یوخدور                     .               

۲)

 باریش دوورونده عسگرلی یینی بیتیرمیش هر آذربایجانلی بیر یاسا گره یینجه نئچه ایلدن بیر اعلان ائدیله ن عمومی سفربرلیک لر تمرینلرینده ایشتیراک ائتمه یی بیر میللی و وطنی وظیفه کیمی قبول ائتمه لیدیرلر.تفروعاتینی بیر عمومی یاسا گوستریر .

  ۳)

قره یخه چالیشماق ایسته ینلر آنجاق اوردو تشکیلاتی نین تهیه و آساییشینی تامین ائتمک بولوملرینده، یاخود عمومی خئیرییه تشکیلاتلاریندا چالیشا بیلیرلر .                                              

 ۴)

 ساواش حالیندا  ویا ساواشین ائحتمالی اولدوغو حاللاردا، وطنین آزادلیغا دایانان حقوق دوزه نینی، وارلیغینی ، توپراق بوتونلویونو قوروماق، هر بیر وطنداشین میللی بورجو ساییلیر، ایشتیراکی گره کیر. بئله بیر فوق العاده دورومدا آنایاسادا اون گورولن ایش ، ایش یئری، اویره نیم کیمی حاقلار قیسیتلانا بیله ر. بونلاری و ایستیثنا حاللاری بیر قانون گوسته ریر. یاخود قانون گره یینجه معین لشدیریر                                                                 .

 ۵)

آذربایجاندا ائو توخونولمازدیر.                                                              

۱) 

بیر ائوده آختاریش آپارماق ،آنجاق و آنجاق محکمه قراری ایله مومکوندور. یاخود عائله عضوولریندن بیری نین جانی تهلوکه ده اولدوغو آندا محکمه قراری اولماـ دان ائوه گیرمک مومکوندور                                                         .

 ۲)

یاسایا گوره عمومی آساییش و نظم ـ اینتیظامین پوزولماسی نین قاباغینی آلماق، یاشانتی اوچون یئر قیتلیغینی اورتادان قالدیرماق ، خصوصیله یایقین آزارلیق(ائپی دئمیک خسته لیک)تهلوکه سی اولدوقدا، یادا گنجی لییی خطر- دن قوروماق اوچون بیر ائوه گیریله بیله ر.                                              

 ۳)

مالکییته ، ایرث حاقینا ایجازه وئریلیر. اونون ایچه رلی لییی (محتواسی) و قیسیتلانماسی حدودلارینی یاسا گوستریر                                          . .

۱)

مالکین اوز مالکییتیندن یارارلانماسی، عین زاماندا عمومون راحاتلیق و آساییشی نین ساغلانیلماسی نیندا تامین ائدیلمه سی دئمکدیر                             .

 ۲)

مالکییتدن اوزاقلاشدیرماق (سلب مالکییت) آنجاق عمومون خئیرینه گوره اولا بیله ر.اونون شکیل و اندازه سی نین تعیین ائدیلمه سی آنجاق بیر یاسا، یاخود یاسا   گره یینجه مومکوندور                                                                     . 

 ۳)

مالکییت اوزاقلاشدیریلماسیندان دوغاجاق خسارت ایختیلافا سبب اولورسا قانونی محکمه لر یولو ایله حل ائدیلمه لیدیر                                          .

 ۴)

مولک(ملک)ـ اراضی ، یئر آلتی قایناقلاری ، دوغا(طبیعت)ثروتلری و دوزه تیم (تولید) آلت لرینی عمومی توپلوما مال ائتمک ، آنجاق بیر یاسایا دایاناراق مومکوندور .بو یاسا عمومی لشدیرمه نین شکلینی، خسارت میقدارینی عیارلایاراق، عموم توپلومون مالی اولاراق گوسته ریر. یاخور عموما عایید اولان باشقا ایقتیصادییات شکلینه سالیر. خسارت تامینی مسئله سینده ۱۵ ـ نجی ماده نین ۳ و ۴ـ نجو بندلری کئچه رلیدیر.                                              

۱)

تاریخی عابیده لر میللتیمیزین میللی ثروتلری ساییلیر، اونلاری قورویوب ساخلاماق، دوولتین و هر بیر آذربایجانین میللی وظیفه سیدیر                    .                                        

۱)

 دوغا ،سو،هاوا، یئر و یارادیقلار آذربایجان یاسالارینا و عنعنه لرینه گوره مقدس ساییلیرلار. اونلارین قورونماسی هرکسین بورجو اولدوغو کیمی آذربایجان دوولتی نین قانونی وظیفه لریندندیر                                                    .

۲)

 چئوره محیطه ضره ر ووروب کیفیرلندیرمک، تاریخی عابیده لری داغیدیب یوخ ائتمک، قانونسوز قازینتیلار آپاماق، آلیش ـ وئریشینده بولونماق، اولکه خاریچینه آپارماق آنایاسایا ضیددیر. بیر یاسا یاخود یاسالار گره یینجه آغیر جزالاندیریلیر. بونون حدودلارینی یاسالار تعیین ائده ر                                                 .

 ۳)

آذربایجان وطنداشینی وطنداشلیقدان چیخارتماق اولماز. وطنداشلیقدان آنجاق بیر یاسا، یاخود یاسالار گره یینجه طرفین ایسته یی نین علئیهینه اولاراق وطنداشلیق سیز قالماماسی شرطیله مومکون دور.                                                                              

۱)

هئچ بیر آذربایجانلینی خاریجه سورگونه گونده رمک اولماز سیاسی تعثیبه معروض قالان یادلار آنجاق اوز اولکه لرینده سیاسی دوروم دوزه له نه قده ر آذربایجاندا سیاسی سیغینما حاقلاری واردیر.                    

 ۲)

سیاسی سیغینماغا تشبوث ائده ن شخصیلر ، یالنیش بلگه و مداریک لرله سیغینما حاقی قازانمیشلارسا ، تثبیت ائدیلدیکده  بو حاقی ایتیریرلر. یاسالار حدودلارینی گوسته ریر                                                                  .

  ۳)

هرکس تک باشینا، یادا باشقالاری ایله بیرلیکه ایستکلرینی، یاخود اعتیراضلارینی یازیلی اولاراق  مسئول مقاملارا، میللت وکیللرینه بیلدیرمع حاقینا مالیکدیر                                                                                     .

۱)

عسگرلرین ، عسگری قوللوقچولارین ، اوردو بیرلیکلری نین و عسگرلیک یئرینه قوللوقچولوق ائده نلرین ، قوللوقچولوق ائتدیکلری دووروده اوز فیکیر . گوروشلرینی سوزده و یازیلی اولاراق، 5 ـ نجی ماده نین ایلک بندی نین بیرینجی جومله سینه اساسن دئمه حاقی، ۸ ـ نجی ماده یه گوره توپلانما، و ۱٩ ـ نجو ماده یه گوره اعتیراض حاقی، ائله جه ده یاسایا دایاناراق توپلومدا تک باشینا، یاخود باشقالاریلا بیرلیکده اعتیراض حاقلاری محدودلاشدیریلیر         . 

۱)

یاسالار، اوردو و اوردو بیرلیکلرینده چالیشانلارین ، ائله جه ده سیراوی (عادی)وطنداشلاری قوروما قوللوقچولاری وظیفه لرینی یئرینه یئتیرمک اوچون  اونلارین آنا حاقلاریندان اولان آزاد حرکت (۱۱ ـ نجی ماده) و ائوین ال وورولمازلیغی(۱۴ـ نجو ماده) قیسیتلاندیریلا بیله ر.                                      

 ۲)

هر کس آزاد فیکرینی دئمکدن ، مخصوصا مطبوعات آزادلیغیندان (۵ـ نجی ماده نین بیرینجی بندی)، توپلانتی آزادلیغیندان( ۵ـ نجی ماده نین اوچونجو بندی)، ییغینجاق آزادلیغیندان(۸ ـ نجی ماده) تشکیلات، قورولوش و بیرلیکلر یاراتما آزادلیغیندان(٩ ـ نجو ماده)، مکتوب،پوست ـ تئلگراف گیزلی لی یینده ن( ۱۰ نجو ماده) مالکییت آزادلیغیندان(۱۴ ـ نجو ماده) و یاخود سیغینما حاقیندان(۱۸ ـ نجی ماده) سو ایستیفاده ائدیب، آزادلیغا دایانان دئموکراتیک حقوق دوولتینه و دوزه نینه  قارشی یارالاندیغی تقدیرده ، بو آنا حاقلاردان محروم ائدیلیر. بو حاقلارین ایتیریلمه سی نین حد ـ حدودلاری آمایاسا محکمه سی طرفینده ن تعیین ائدیلیر                                                                                .

۱)

آنایاسادا قئید اولونان  بیر آنا حاق بیر یاسایا دایاناراق، یادا بیر یاسا گره یینجه قیسیتلانا بیله ر. بو قانون بیر تک حادیثه اوچون یوخ، عمومی اولماسی گره کیر. عین زاماندا یاسا آنا حاقین ماده سینی قئید ائتمه لیدیر                           .

۱)

هئچ بیر صورتده بیر آنا حاقین ایچتن لیی یینی (ماهییتینی)ده ییش مک اولماز. 

 ۲)

آنا حاقلارین قیسیتلانماسی اولکه داخیلینده دوولت قارشی سیندا مسئولییت داشییان قوروم و تشکیلاتلاردا چالیشانلارا قارشی یارارلاناجاق قده رده کئچه رلیدیر                                                                                        .

 ۳)

بیریسی نین حاقلاری عمومی حاکمییت طرفیندن زه ده له نیرسه ، اونون اوچون قانونی یوللار آچیقدیر. گورولن حاقسیزلیغا باشقا صلاحییتلی بیریسی سبب گورمه دییی تقدیرده ، گئدیله جک دوغرو ـ دوزگون یاسا یولو گوستریلمیشدیر. اونونجو ماده نین ایکینحی بندی ، ایکینجی جومله سی .                           

 ۴)